تهیه انباره ریسک و اشتهای ریسک

تهیه انباره ریسک و اشتهای ریسک



قبل از اقدام به تهیه انباره ریسک، می‌بایستی فرایندها، فعالیت‌ها و زیرفعالیت‌های هر یک از واحدها و شعب بانک خاورمیانه توسط خود کارشناسان و مدیریت واحدهای مختلف با همکاری واحد سازمان‌ و روش‌ها به فرمت ساختار فرآیندهای بانکی استاندارد بین‌المللی تهیه، به تایید رسیده و برای تهیه انباره ریسک در اختیار مدیریت ریسک قرار ‌گیرند. پس از آن تیم شناسایی و ارزیابی ریسک بانک متشکل از یک کارشناس از واحد مدیریت ریسک، یک کارشناس از واحدهای سازمان (یا شعب) تحت مطالعه و مدیر واحد مربوطه به شناسایی ریسک‌های اعتباری، بازار، نقدینگی، عملیاتی، شهرت و تمرکز مبادرت کرده و کنترل‌های موجود مرتبط با فرایندها و فعالیت‌های واحدها یا شعب بانک را انجام می‌دهند. سپس ریسک‌ها و کنترل‌های شناسایی شده به تایید مدیر واحد موردنظر و مدیریت ریسک می‌رسند. طی جلسات برگزار شده میان کارشناس ریسک (1- اعتباری 2- بازار 3- نقدینگی و یا 4- عملیاتی و سایر) و کارشناس واحد مربوطه، تخمین شدت و احتمال ریسک شناسایی شده نیز انجام می‌گردد. از آنجا که مؤلفه "اهمیت" در انباره ریسک به دو دسته "اساسی"و غیر اساسی" تقسیم می‌شود، حاصل‌ضرب شدت و احتمال اهمیت آنها را مشخص می‌سازد. بدین صورت که شدت و احتمال ریسک‌ها در دامنه 1 تا 5 به صورت کمی، درجه‌بندی شده و حاصل‌ضرب این دو مؤلفه (اهمیت ریسک) در دامنه 1 تا 25 قرار می‌گیرد. در تعریف دامنه‌ اهمیت ریسک‌ها، از مقدار 1 تا 4 ریسک غیراساسی و بیشتر از آن اساسی در نظر گرفته می‌شود. این روش، روش خودارزیابی ریسک‌ها و کنترل‌ها نامیده می‌شود. روش دیگری که برای محاسبه درجه اهمیت ریسک‌های شناسایی شده در بازل-2 پیشنهاد گردیده‌است، استفاده از داده‌های زیان است. به منظور ثبت روزانه زیان‌ها و خسارات رخ داده یا رخدادهای شناسایی وکنترل شده موردی در حال حاضر تیم مدیریت ریسک بانک خاورمیانه با همکاری مدیریت فناوری اطلاعات در حال طراحی پایگاه داده‌های زیان برای استقرار در واحدها و شعب هستند. هدف از این پایگاه داده، شناسایی ریسک‌هایی است که بانک با آن‌ها مواجه است. استخراج مدل‌ها و توابع توزیع مؤلفه‎های شدت و احتمال به صورت کمی، مبتنی بر داده‌های موجود ریسک‌هاست که نهایتاً منجر به تهیه و تکمیل انباره ریسک بانک می‌گردد و محاسبه سرمایه اقتصادی مرتبط با هر نوع ریسک در واحدهای مختلف و شعب بانک برای پوشش ریسک‌ها انجام می‌شود.


تعیین اشتهای ریسک

پس از تهیه انباره ریسک که تصویر کلی از وضعیت ریسک‌های بانک ارائه می‌دهد، حدود قابل قبول برای هر یک از ریسک‌ها با توجه به حفظ کفایت سرمایه مطلوب، حفظ کفایت نقدینگی مطلوب، و سودآوری تعیین می‌شود که به عنوان اشتهای ریسک شناخته می‌شود. با توجه به اینکه کفایت سرمایه و کفایت نقدینگی در خلاف جهت سودآوری حرکت می‌کنند، تعیین اشتهای ریسک نیازمند تصمیم‌گیری در سطوح مدیریت ارشد بانک است و علاوه بر این هیات‌مدیره باید آن را تصویب و بر پیاده‌سازی آن نظارت نماید. اقدامات انجام شده و در دست اقدام در زمینه تهیه انباره ریسک و تعیین اشتهای ریسک عبارتند از: 1. تدوین پروسه‌های مورد نیاز در سطح تمام واحدهای بانک به‌منظور شناسایی ریسک‌ها، روش‌های اندازه‌گیری، تعیین اهمیت و تعیین کنترل‌های لازم. همان‌طور که پیش‌تر با عنوان روش خودارزیابی توضیح داده شد کارشناسان واحد ریسک به تمام واحدهای بانک مراجعه می‌کنند و آموزش‌های لازم برای شناسایی و بررسی ریسک‌ها و ارزیابی کنترل‌ها را ارائه می‌دهند. 2. با مراجعه کارشناسان ریسک به واحدها و ارائه آموزش برای ارزیابی ریسک و کنترل‌ها، انباره ریسک بانک در دست تهیه است که شامل تمام ریسک‌های مهم از جمله ریسک‌های اعتباری، بازار، نقدینگی، عملیاتی، شهرت و همچنین ریسک تمرکز برای تمام فعالیت‌های بانک است. از این‌رو واحد ریسک برنامه کامپیوتری بهینه سازی را طراحی کرده که ساختار دارایی‌های بانک را با توجه به حدود قابل قبول کفایت سرمایه و کفایت نقدینگی و سودآوری تعیین می‌کند.


جدول ۱ حدود ریسک که به تصویب هیات‌مدیره رسیده است را نشان می‌دهد:

حدود ریسک (%)
شاخص محدوده امن محدوده احتیاطی محدوده قرمز
کفایت سرمایه
کفایت سرمایه طبق بازل 3 مدل استاندارد >13.0 >10.5 <10.5
هسته اصلی سرمایه درجه1 طبق بازل 3 مدل استاندارد >10.0 >8.0 <8.0
نسبت کفایت سرمایه به سرمایه اقتصادی >120 >100 <100
ریسک اعتباری
نسبت تسهیلات بزرگترین مشتری به هسته اصلی سرمایه درجه 1 <10.0 <20.0 >20.0
نسبت تسهیلات تجمعی گروه‌ها به هسته اصلی سرمایه درجه 1 <10.0 <20.0 >20.0
نسبت مجموع تسهیلات 20 مشتریان اصلی به کل تسهیلات <20.0 <35.0 >35.0
نسبت تسهیلات یک صنعت به کل تسهیلات <10.0 <15.0 >15.0
نسبت تسهیلات غیرجاری به کل تسهیلات <2.0 <5.0 >5.0
نسبت زیان مورد انتظار به کل تسهیلات <2.0 <3.0 >3.0
ریسک نقدینگی
نسبت تسهیلات به سپرده <80.0 <85.0 >85.0
نسبت دارایی های سریعا نقدشونده و سپرده قانونی به سپرده ها >25.0 >20.0 <20.0
نسبت پوشش نقدینگی (LCR)- بازل 3 >110 >100.0 <100.0
نسبت خالص منابع پایدار (NSFR)- بازل 3 >110 >100.0 <100.0
ریسک بازار
نسبت دارایی‌های سهامی و سریع المعامله به کل دارایی‌ها <1.0 <1.5 >1.5
نسبت سرمایه مورد نیاز برای سرمایه‌گذاری‌های سهامی و سریع‌المعامله به هسته اصلی سرمایه درجه 1 طبق بازل 3 مدل استاندارد <2.0 <3.0 >3.0
وزن ریسک دارایی‌های سهامی و سریع المعامله طبق بازل 2 بر مبنای ارزش در معرض خطر <150 <300 >300