ریسک بازار

ریسک بازار



ریسک بازار به ریسک های ناشی از تغییرات قیمت سهام بورسی، تغییرات نرخ ارزها و تغییرات نرخ بهره اطلاق می‌شود.

ریسک بازار ناشی از سرمایه گذاری های کوتاه مدت در سهام شرکت ها

سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدت در سهام شرکت‌ها تقریبا 5/0 درصد از دارایی‌های بانک را تشکیل می‌دهند و بخش عمده این سرمایه‌گذاری‌ها در سهام شرکت‌های بورسی صورت پذیرفته است. پرتفوی سهام بانک در پایان سال مالی ۱۳۹۴ شامل ۴۸ شرکت و به بهای تمام‌شده معادل 637,693 میلیون ریال بوده است که در سال 1395 به 40 شرکت و صندوق به ارزش بازار معادل 407,446 میلیون ریال تغییر یافته است. در سال 1394 سهام 41 شرکت به ارزش معادل 597,269 میلیون ریال (66/93 درصد از پرتفوی سهام) در بورس تهران و 7 شرکت به ارزش معادل 40,424 میلیون ریال (34/6 درصد از پرتفوی سهام) در فرابورس معامله می‌شدند ولی در سال 1395، سهام 28 شرکت‌ به ارزش بازار معادل 303,508 میلیون ریال (49/74 درصد از پرتفوی) در بورس و سهام 6 شرکت به ارزش بازار معادل 30,752 میلیون ریال (55/7 درصد) در فرابورس معامله می‌شوند. همچنین در سال 1395 بانک در 6 صندوق سرمایه‌گذاری مشترک به ارزش بازار معادل 73,186 میلیون ریال سرمایه‌گذاری کرده است.

ترکیب پرتفوی سهام بانک به تفکیک بورسی و فرابورسی

نوع سرمایه گذاری مقدار (%)
95/12/30 94/12/29
سرمایه‌گذاری کوتاه مدت در بورس تهران 90.8 93.7
سرمایه‌گذاری کوتاه مدت در فرابورس 9.2 6.3
کل سرمایه گذاری کوتاه مدت در سهام 100.0 100.0


طبق مدل بازل-۳ در صورت استفاده از مدل داخلی باید از روش "ارزش در معرض خطر" استفاده کرد. مقدار ارزش در معرض خطر باید برای افق ۱۰ روزه و احتمال وقوع ۱ درصد محاسبه شود. هم‌چنین محاسبه ارزش در معرض خطر باید به طور روزانه صورت بگیرد و متوسط ۶۰ روز گذشته به‌دست آید. سپس ارزش در معرض خطر متوسط ۶۰ روز قبل از گزارش، با ارزش در خطر روز گزارش مقایسه و عدد بزرگتر انتخاب شود. سپس عدد ارزش در معرض خطر در 3+x ضرب شود که بسته به شرایط پرتفوی، x می تواند بین ۰ تا ۱ قرار بگیرد. با توجه به شرایط پرتفوی، مقدار x برابر ۱ فرض می شود. با توجه به این روش محاسبه، ضریب ریسک ۲۰۲ درصد برای پرتفوی سهام به دست آمد.


محاسبه ضریب ریسک پرتفوی سهام طبق مدل داخلی بازل-۳

مشخصات پرتفوی سهام طبق مدل داخلی بازل - 3 95/12/30 94/12/29
انحراف معیار بازه 10 روزه پرتفوی سهام 1.7% 2.61%
ضریب فزاینده بازل-3 4 4
ضریب ریسک 202% 304%


میانگین بازده سالانه پرتفوی سهام 9/14 درصد پیش‌بینی شده است. با فرض نرخ بهره سالانه بدون ریسک ۱۸درصد (حاشیه سود منفی 1/3 درصد) و با توجه به انحراف معیار بازده سالانه 7/8 درصد، نسبت شارپ پرتفوی سهام منفی 36 درصد برآورد می شود. با توجه به ضریب ریسک بالای پرتفوی سهام (202 درصد) نسبت به پرتفوی تسهیلات بانک (6/82 درصد)، و حاشیه سود بسیار کم آن و با توجه به نسبت شارپ بسیار کم، سیاست کاهش پرتفوی سهام بانک توجیه‌پذیر است. از این‌رو سرمایه‌گذاری بانک در سهام از 637,693 میلیون ریال در سال 1394 به 407،446 میلیون ریال در سال 1395 کاهش یافته است که نشانگر کاهش بیش از 36 درصدی است. جدول 20 تمرکز پرتفوی سهام از منظر تعداد شرکت ها را نشان می‌دهد. چنانچه مشاهده می شود، بیش از 46 درصد ارزش پرتفوی بورسی متعلق به 5 شرکت است.



توزیع تمرکز سهام

سرمایه گذاری کوتاه مدت در بورس تهران درصد از کل (%)
95/12/30 94/12/29
5 سهم عمده 9.2 6.3
10 سهم عمده 70 70
20 سهم عمده 89 90

ریسک نرخ بهره ناشی از پورتفوی تسهیلات

هرچند در طی سال 1395 نرخ‌های سود کاهش پیدا کرده اند، لیکن بانک تغییر قابل ملاحظه ای در سودآوری مشاهده نکرده است. ریسک تغییر نرخ بهره بخش کوچکی از ریسک های بانک را تشکیل می دهد و علت آن دستوری بودن نرخ سود سپرده ها و نرخ سود تسهیلات برای همه بانک‌های فعال در ایران است به‌طوری‌که منحنی نرخ سود تقریبا مسطح بوده است. باید اذعان داشت که در صورت پایین آمدن دستوری نرخ بهره و عدم رعایت دستورات بانک مرکزی از طرف بازار و رعایت دستورات از طرف بانک خاورمیانه، خروج منابع بلندمدت برای بانک خاورمیانه محتمل است.

ریسک نرخ بهره ناشی از اوراق مشارکت

ریسک نرخ بهره اوراق بدهی عبارت است از زیان احتمالی ناشی از تغییر قیمت اوراق به علت تغییر نرخ بهره بازار. اوراق بدهی‌ای که این ریسک را به بانک تحمیل می‌نمایند اوراقی می‌باشند که بانک توان و قصد فروش آن‌ها را پیش از سررسید داشته باشد در صورتی‌که عمده سرمایه‌گذاری بانک در اوراق بدهی‌ای است که تا سررسید نزد بانک نگهداری می‌شوند ولذا ریسک بهره قابل توجهی به بانک تحمیل نمی‌نمایند.
در سال 1395 اوراق مشارکت به قیمت اسمی خرید و فروش شده‌اند و بازار ثانویه فعال برای این معاملات وجود نداشته است و فقط میزان حق مالکیت کوپن‌ها لحاظ شده است و تغییرات نرخ بهره اثری در قیمت اوراق مشارکت نداشته است.

ریسک نرخ ارز

ریسک نرخ ارز بانک خاورمیانه ناشی از تعهدات مربوط به اسناد اعتباری و یا حواله های مشتریان وارد‌کننده است. بانک خاورمیانه هدفمندانه موقعیت باز ارزی نگهداری نمی کند و بلافاصله ارز موردنیاز برای انجام تعهدات مربوط به مشتریان خود را تهیه می‌کند؛ هر چند ممکن است در فاصله زمانی کوتاه برای تهیه ارز، موقعیت باز ارزی ایجاد شود. بانک خاورمیانه به معاملات ارزی برای بهره برداری از تغییرات احتمالی قیمت ارز ورود پیدا نمی کند.

ارزش در معرض خطر ارزی بانک خاورمیانه
نوع ارز معادل ریالی وضعیت باز ارزی (میلیون ریال) معادل ریالی وضعیت باز ارزی (میلیون ریال) معادل ریالی وضعیت باز ارزی (میلیون ریال) ارزش در معرض خطر
دلار آمریکا 108,156 347 (6,078) 21
فرانک سویس 3 0 84 3
روپیه 740 15 613 14
درهم 18,791 62 1,345 5
لیر ترکیه 1,678 85 2,532 120
دینار عراق 1,904 115 1,898 130
یوان 25 0 3 0
وون کره 27 1 9,815 347
یورو 283,818 10,302 27,050 1080
ریال عمان 3,760 17 6,418 30
جمع 418,848 10,943 24,050 1750
تاثیر تنوع پذیری   805   509
    10,138   1,241
ذخیره سرمایه لازم طبق بازل 3   40,522   4,964