ریسک اعتباری

ریسک اعتباری


بانک خاورمیانه سیاست های اعتباری خود را در چارچوب قوانین و مقررات مصوب بانک مرکزی تعریف می کند. رویکرد اساسی بانک خاورمیانه ارائه خدمات و تسهیلات بانکی به شرکت های حقوقی به‌منظور برآورد نیازهای سرمایه در گردش و خدمات بانکی بین المللی است. به همین ترتیب تسهیلات به اشخاص حقیقی بیشتر در قالب کسب و کار و برای رفع نیازهای سرمایه در گردش و خدمات بانکی بین المللی اعطا می‌شود. فعالیت‌های بین‌المللی بانک نیز در قالب تسهیلات مربوط به سرمایه در گردش شرکت های وارد کننده و یا صادر کننده مواد اولیه و محصولات تمام شده صورت می‌گیرد. در شرایط خاص، بانک خاورمیانه ممکن است برای تضمین پروژه‌های ملی به صورت سندیکایی ورود پیدا کند.

سیاست‌های اعتباردهی و اعتبار‌سنجی

علاوه بر رعایت مقررات بانک مرکزی، سیاست کلی بانک خاورمیانه در زمینه پذیرش ریسک اعتباری و مدیریت ریسک را می توان به ترتیب زیر توضیح داد:
باید کلیه متقاضیان تسهیلات از سوی مدیریت ریسک اعتبارسنجی شوند و این کار باید مستقل از بخش اعتبارات صورت پذیرد. رتبه‌بندی ریسک اعتباری مشتریان براساس چهار عامل عمده صورت می گیرد:
۱- صورت‌های مالی حسابرسی شده سه سال گذشته؛
۲- برآورد مدیریت ریسک از جریان وجوه نقد شرکت به‌منظور بازپرداخت اصل و سود تسهیلات کوتاه مدت از محل درآمد‌های عادی شرکت؛
۳- موارد کیفی از قبیل برآورد توان رقابتی و قابلیت مدیریتی؛
۴- سابقه خوش حسابی.
نظر واحد ریسک در مورد مشتریان باید در نظر گرفته شود و شرایط قراردادهای تسهیلات با رتبه‌های ارائه شده توسط واحد ریسک هم‌خوانی‌ داشته باشد. واحد اعتبارات، اعتبارسنجی خود را به‌طور مجزا انجام می دهد. مدیریت ریسک بانک خاورمیانه از بدو تاسیس به گردآوری و ذخیره اطلاعات مربوط به صورت های مالی شرکت های درخواست کننده تسهیلات و ایجاد مدل های داخلی برای رتبه بندی شرکت های تولیدی، بازرگانی، خدماتی (غیرمالی) و پیمانکاری اقدام کرده است. بخش عمده تسهیلات به این نوع شرکت ها ارائه شده است. مدیریت ریسک در حال بهبود مدل های داخلی برای پوشش بخش های دیگر شامل کارگزاری‌ها، لیزینگ‌ها، شرکت های سرمایه‌گذاری، صرافی‌ها و اشخاص حقیقی است. حدود 4/13 درصد تسهیلات بانک بدون در نظر گرفتن تسهیلات از محل منابع ارزی صندوق توسعه ملی رتبه‌بندی نشده‌اند.
متقاضیان تسهیلات باید به‌طور متوسط دارای رتبه اعتباری +B و بالاتر باشند. طبق تعریف، مشتری با رتبه +B در حال حاضر قابلیت بازپرداخت تسهیلات دریافتی را دارد هر چند شرایط بد اقتصادی ممکن است باعث شود حتی این مشتریان با مشکلاتی روبرو شوند. گستره رتبه اعتباری مشتریان تسهیلات جاری بانک خاورمیانه از A تا C است. متوسط اعتبار مشتریان بدون توجه به میزان وثایق در حدود +B تا BB می باشد. انتظار می‌رود وثایق اخذ شده از متقاضیان با درجه اعتباری کمتر از متوسط (بین C تا B) بسیار بیشتر از وثایق اخذ شده از متقاضیان با درجه اعتباری بالای متوسط (+B تا A) باشد. وثایق اخذ شده براساس رتبه متقاضی، اطمینان لازم را در مدیریت ریسک بانک ایجاد می کند که زیان مورد انتظار کمتر از یک درصد باشد.
در صورت افزایش قابل توجه تمرکز تسهیلات و یا تعهدات در یک بخش خاص، بانک سعی در کاهش تسهیلات و تعهدات در آن بخش می کند. مدیریت ریسک در دوره های متناوب گزارش هایی را در زمینه تمرکز تسهیلات در بخش های مختلف به کمیته ریسک/ هیأت مدیره ارائه می‌دهد.
میزان پذیرش ریسک اعتباری در بانک خاورمیانه با توجه به مانده تسهیلات و سپرده ها و با توجه به سایر ریسک های موجود تغییر می کند. به عنوان نمونه در صورتی که نسبت تسهیلات به سپرده ها از حدود ۸۵ درصد تجاوز کند، بانک سعی می کند با انتخاب دقیق تر مشتریان این نسبت را کاهش دهد و موقعیت نقدینگی خود را در شرایط مطلوب نگه دارد. چنانچه ضریب ریسک متوسط تسهیلات (با توجه به محاسبات کفایت سرمایه بازل-۳) از حد معمول تجاوز کرده باشد؛ بانک به مشتریان با کیفیت اعتباری بالاتر ارجحیت می‌دهد.
تسهیلات کلان بانک نباید از حدود مقرر بانک مرکزی تجاوز کنند و در این زمینه بانک حدود مقرر را رعایت کرده است.


انواع جداول توزیع ریسک اعتباری

در ادامه بررسی ریسک‌های اعتباری، جداول متعددی برای برآورد بهتر ریسک اعتباری بانک خاورمیانه شامل توزیع رتبه‌بندی داخلی، توزیع رفتار مشتریان در پرداخت‌ها (دیرکردها)، و تمرکز تسهیلات در گروه‌بندی‌های مختلف ارائه می‌شوند. جدول ۷-الف نمایشگر کیفیت مانده تسهیلات اعطا شده بر اساس رتبه‌بندی داخلی است. همچنین در این جدول ضرایب ریسک با فرض احتمال نکول طبق برآورد استاندارد اند پورز (S&P) و زیان در صورت نکول ۴۵ درصد محاسبه و ارائه شده‌اند. طبق مدل رتبه‌بندی داخلی ضریب ریسک پرتفوی اعتباری 9/109 درصد بدون احتساب تسهیلات از صندوق توسعه ملی و 6/82 درصد با احتساب این نوع تسهیلات برای سال ۱۳۹۵برآورد شده است؛ در حالی‌که برای سال ۱۳۹۴ این برآورد ۱۰۷درصد بوده است.

توزیع رتبه بندی داخلی ریسک اعتباری و ضرایب ریسک بر مبنای بازل

(رتبه بندی داخلی) برای شرکت اصلی با در نظر گرفتن تسهیلات از محل منابع ارزی صنوق توسعه ملی
رتبه بندی داخلی ضریب ریسک (%) درصد از کل (%)
AAA 4 0.0
AA 14 0.0
A 34 2.1
A- 42 2.9
BBB+ 50 1.1
BBB 60 2.7
BBB- 70 3.7
BB+ 80 2.3
BB 92 5.3
BB- 102 4.5
B+ 112 3.1
B 122 4.0
B- 129 5.3
CCC+ 137 2.9
CCC 144 7.9
CCC- 150 3.5
CC,C 250 2.1
اشخاص حقوقی رتبه بندی نشده 100 3.7
اشخاص حقیقی رتبه بندی نشده 100 5.6
تسهیلات از محل منابع ارزی صنوق توسعه ملی 20 30.3
سایر تسهیلات ارزی 100 2.6
تسهیلات ارائه شده توسط شرکت گروه- بدون رتبه بندی 100 0.4
دیرکرد بین 2 تا 6 ماه 150 1.6
دیرکرد بین 6 تا 18 ماه 150 2.1
بیش از 18 ماه - 0.5
کل 100.0
ضریب ریسک میانگین 82.6

توزیع رتبه بندی داخلی ریسک اعتباری و ضرایب ریسک بر مبنای بازل

(رتبه بندی داخلی) برای شرکت اصلی بدون در نظر گرفتن تسهیلات از منابع ارزی صندوق توسعه ملی
رتبه بندی داخلی ضریب ریسک (%) درصد از کل (%)
AAA 4 0.0
AA 14 0.0
A 34 3.1
A- 42 4.1
BBB+ 50 1.6
BBB 60 3.8
BBB- 70 5.3
BB+ 80 3.3
BB 92 7.6
BB- 102 6.5
B+ 112 4.4
B 122 5.7
B- 129 7.6
CCC+ 137 4.1
CCC 144 11.3
CCC- 150 5.0
CC,C 250 3.0
اشخاص حقوقی رتبه بندی نشده 100 5.4
اشخاص حقیقی رتبه بندی نشده 100 8.0
سایر تسهیلات ارزی 100 3.7
تسهیلات ارائه شده توسط شرکت گروه- بدون رتبه بندی 100 0.6
دیرکرد بین 2 تا 6 ماه 150 2.3
دیرکرد بین 6 تا 18 ماه 150 3.0
بیش از 18 ماه - 0.8
کل 100.0
ضریب ریسک میانگین 1.9.9

واحد ریسک، پرداخت‌های مشتریان را از نظر دیرکرد بررسی و دسته‌بندی می‌کند. این بررسی‌ها برای شناسایی علل مشکلات مشتریان خوش‌حساب و بد‌حساب و نیز بهبود مدل‌های رتبه بندی به‌کار گرفته می‌شوند. جداول ۸-الف و ۸-ب، توزیع مانده تسهیلات مشتریان با توجه به دیرکردهای متفاوت در‌خصوص پرداخت‌های گذشته را نشان می‌دهد. محاسبه بر مبنای متوسط دیرکردهای هر مشتری بابت پرداخت‌های گذشته است.

تسهیلات موزون شده به ریسک


دسته بندی مشتریان بر اساس دیرکرد در بازپرداخت تسهیلات- بدون در نظر گرفتن تسهیلات از محل منابع ارزی صندوق توسعه ملی

دسته بندی مشتریان بر اساس دیرکرد (مانده تسهیلات) درصد از کل حجم تسهیلات(%)
95/12/30
عالی1 40.0
خوب2 4.8
متوسط3 26.2
پایین تر از متوسط4 9.0
نامناسب (هرچند در قبال تسهیلات فعلی تاخیر در باز پرداخت ندارد)5 8.3
سایر6 5.6
کل مشتریان جاری 93.9
دیرکرد بین 2 الی 6 ماه 2.3
دیرکرد بین 6 ماه الی 18 ماه 3.0
دیرکرد بیشتر از 18 ماه 0.8
کل مشتریان غیر جاری 6.1
کل مشتریان 100.0

۱. کمتر از ۱ روز
۲. بین ۱ تا ۲ روز
۳. بین ۲ تا ۲۵ روز
۴. بین ۲۵ تا ۶۰ روز
۵. بیشتر از ۶۰ روز
۶. مشتری هایی که تسهیلات جاری دارند و سررسید اولین باز پرداخت ۱۳۹۵/۱۲/۳۰ بوده و هیچ اطلاعی از کیفیت باز پرداخت های قبل موجود نیست



دسته بندی مشتریان بر اساس دیرکرد در بازپرداخت تسهیلات- بدون در نظر گرفتن تسهیلات از محل منابع ارزی صندوق توسعه ملی

دسته بندی مشتریان بر اساس دیرکرد (تعداد مشتریان) تعداد مشتریان
درصد از کل (%) تعداد
مشتری هایی که تسهیلات جاری دارند و سررسید اولین باز پرداخت 30/12/1395 بوده و هیچ اطلاعی از کیفیت باز پرداخت های قبل موجود نیست. 12.7 72
عالی 44.3 251
خوب 4.6 26
متوسط 23.0 130
پایین تر از متوسط 6.0 34
نامناسب (هرچند در قبال تسهیلات فعلی تاخیر در باز پرداخت ندارد) 3.2 18
کل مشتریان جاری 93.8 531
دیرکرد بین 2 الی 6 ماه 1.6 9
دیرکرد بین 6 ماه الی 18 ماه 3.4 20
دیرکرد بیشتر از 18 ماه 1.2 6
کل مشتریان غیر جاری 6.2 35
کل مشتریان 100.0 566

پانوشت‌ها طبق جدول بالا هستند



توزیع مانده تسهیلات بر مبنای بخش‌های اقتصادی

بخش اقتصادی مانده تسهیلات (%)
95/12/30 94/12/29
صنعت 57.9 36.8
مسکن 10.8 15.4
بازرگانی 25.5 35.7
خدمات 4.2 10.1
کشاورزی 1.1 1.8
بانک ها 0.0 0.0
سایر 0.4 0.2
کل 100.0 100.0


تعهدات زیرخط ترازنامه‌ای (ریالی)

نوع تعهد مقدار (میلیون ریال)
95/12/30 94/12/29
تعهدات مشتربان بابت اعتبار اسنادی 711,692 370,000
تعهدات مشتربان بابت ضمانت‌های صادره 17,448,006 14,775,364
طرف وجوه اداره شده و موارد مشابه 651,829 70,154
سایر تعهدات مشتریان 2,752,282 957,530
جمع کل 21,563,809 16,173,048


تعهدات زیرخط ترازنامه‌ای (ارزی)

نوع تعهد مقدار (میلیون ریال)
95/12/30 94/12/29
تعهدات مشتربان بابت اعتبار اسنادی 2,263,349 2,137,746
تعهدات مشتربان بابت ضمانت‌های صادره 4,095,135 1,974,815
طرف وجوه اداره شده و موارد مشابه 0 0
سایر تعهدات مشتریان 0 0
جمع کل 6,358,484 4,112,561