محاسبه کفایت سرمایه

محاسبه کفایت سرمایه



ضرایب ریسک طبق مدل داخلی

در این بخش ضریب ریسک‌ تسهیلات با مدل داخلی برآورد شده و برای سایر اقلام دارایی از ضرایب ریسک مدل استاندارد بازل-3 استفاده می‌شود. طبق پاراگراف‌های ۲۵۶ تا ۲۵۸ بازل-۲، اگر روش رتبه‌بندی داخلی برای یک گروه از دارایی‌ها انتخاب شود و نهاد ناظر آن را بپذیرد، انتظار می‌رود که بانک برای دارایی‌های دیگر نیز از روش رتبه‌بندی داخلی استفاده کند. اما کمیته بازل می‌پذیرد که ممکن است توسعه مدل داخلی برای همه دارایی‌ها برای بعضی بانک‌ها امکان‌پذیر نباشد؛ به‌همین دلیل اجازه می‌دهد که مدل داخلی به‌صورت مرحله به مرحله اجرا شود. یعنی مدل داخلی برای پرتفوی مهم بانک (مثلا تسهیلات) استفاده شود و بانک برنامه زمانی دقیقی برای اجرای مدل داخلی برای گروه‌های دیگر از دارایی‌ها (مثلا سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار شرکت‌های بورسی و غیر‌بورسی) ارائه دهد. تا پایان دوره‌ گذار، بانک می‌تواند از مدل استاندارد برای این دسته از دارایی‌ها استفاده کند (پارگراف ۲۶۹). به این ترتیب، طبق پاراگراف ۳۴۴ بازل-۲ و مدل استاندارد پیشنهادی بازل-۳، برای سهام شرکت‌های بورسی ضریب ریسک استاندارد ۳۰۰ درصد و برای سرمایه‌گذاری در نهاد‌های مالی که شامل کسر از سرمایه نشده باشند ضریب ریسک ۲۵۰ درصد انتخاب شده است. بانک خاورمیانه، سرمایه‌گذاری قابل‌توجه در شرکت‌های تجاری غیر‌مالی نداشته است که شامل ضریب ریسک ۱۲۵۰ درصد شوند.
طبق جدول ۷-ب (جدول محاسبات ریسک رتبه بندی داخلی) ضریب ریسک تسهیلات (به غیر از تسهیلات از محل صندوق توسعه ملی که دارای ضریب ۲۰ درصد فرض شده است) طبق مدل داخلی 9/109 درصد محاسبه شده است. هم‌چنین برای مطالبات از بانک‌ها و سایر موسسات اعتباری در بازل-۳ ضریب ریسک صفر پیشنهاد شده که در مدل داخلی برای محافظه‌کاری بیشتر ضریب ریسک 20 درصد منظور شده است.
بنابراین برای ضرایب ریسک سایر اقلام ترازنامه غیر از تسهیلات و مطالبات از بانک‌ها و سایر موسسات اعتباری، از مدل استاندارد بازل-3 استفاده می‌کنیم. ضریب ریسک سرمایه‌گذاری‌های موقت بانک در بورس با استفاده از روش ارزش در معرض خطر ۲۰۲ درصد محاسبه گردید و معادل دارایی موزون شده به ریسک بازار ناشی از سرمایه‌گذاری در سهام در محاسبه کفایت سرمایه طبق مدل داخلی به روش حاصلضرب ارزش در معرض خطر در ضریب تکثیر، در مخرج کسر لحاظ شده است. سرمایه‌گذاری‌های مستقیم بانک در یک واحد مالی غیر تلفیقی کمتر از ۱۰ درصد سرمایه پایه بانک بوده است. هم‌چنین سرمایه‌گذاری‌های بورسی در نهاد‌های مالی بسیار کم و زیر ۱۰ درصد سرمایه بانک است. به همین دلایل سرمایه‌گذاری‌ها در نهادهای مالی از سرمایه بانک کسر نشده‌اند ولی با ضریب ریسک ۲۵۰ درصد در دارایی‌های موزون شده بانک منظور شده‌اند.

ضرایب ریسک دارایی‌ها مدل داخلی بانک خاورمیانه

دارایی‌ها (30/12/1395) میلیون ریال % از دارایی کل ضریب ریسک (%) موزون شده به ریسک
موجودی نقد 730,251 0.98 0 -
مطالبات از بانک‌ها و سایر موسسات اعتباری 6,310,934 8.45 20 1,262,187
تسهیلات اعطایی و مطالبات از اشخاص غیردولتی 53,562,768     -
تسهیلات از منابع بانک به استثنای تسهیلات مشکوک الوصول (خالص) 1 36,762,902 49.25 109.9 40,387,237
تسهیلات ارزی از صندوق توسعه ملی 16,650,059 22.30 20 3,330,012
تسهیلات مشکوک الوصول (خالص) 149,807 0.20 0 -
سرمایه‌گذاری در سهام و سایر اوراق‌بهادار 3,836,439     -
سرمایه‌گذاری در سهام2 407,751 0.55 - -
سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار3 دولتی اخزا و یا با تضمین بانک مرکزی 688,386 0.92 0 -
سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار دولتی با تضمین دولتی 2,290,851 3.07 20 458,170
سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار غیردولتی با تضمین بانکی 0 0 20 -
سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار غیردولتی بدون تضمین بانکی یا دولتی 325,251 0.44 100 325,251
سرمایه‌گذاری در شرکت‌های مالی تابعه 124,200     -
سرمایه‌گذاری در شرکت‌های مالی تابعه (کمتر از ده درصد سرمایه درجه 1) 4 124,200 0.17 250 310,500
سرمایه‌گذاری در شرکت‌های مالی تابعه (مازاد ده درصد سرمایه درجه1) 5 0 0 از سرمایه کسر می‌شود -
مطالبات از شرکت‌های فرعی و وابسته 0 0 100 -
سایر حسابهای دریافتنی 878,490 1.18 100 878,490
دارایی‌های ثابت مشهود 2,090,581 2.80 100 2,090,581
دارایی های نامشهود غیر از سرقفلی 120,934 0.16 100 120,934
سرقفلی6 813,037 1.09 از سرمایه کسر می‌شود -
سپرده قانونی 4,363,685 5.85 0 -
سایر دارایی‌ها 1,943,887 2.60 100 1,943,887
مجموع دارایی‌های بالای خط 74,651,006 100.00   51,107,249

۱. این مقدار از طریق محاسبات دقیق با رتبه‌دهی به شرکت‌ها و اشخاص وام گیرنده و با احتساب وام‌های معوقه، سررسید گذشته، مشکوک الوصول و اشخاص رتبه‌دهی نشده به‌دست آمده است.
۲. معادل مبلغ موزون شده به ریسک بازار ناشی ازسرمایه گذاری در سهام طبق مدل داخلی به روش حاصلضرب ارزش در معرض خطر در ضریب تکثیر، در مخرج کسر لحاظ شده است.
۳. Debt Securitie
۴. منظور از این آیتم، سرمایه گذاری در شرکت بیمه زندگی خاورمیانه است.
۵. معادل این مقدار از سرمایه درجه ۱ کسر می‌گردد بنابراین، ضریب ریسکی در بالای خط برای این آیتم درنظر گرفته نشده است.
۶. معادل مقدار سرقفلی از سرمایه درجه ۱ کسر می‌گردد.معادل مقدار سرقفلی از سرمایه درجه ۱ کسر می‌گردد.


به ضمانت‌نامه‌ها با سررسید کمتر از یک سال پس از کسر سپرده نقدی ضریب تبدیل 20 درصد، ضمانت‌نامه‌ها با سررسید بیش از یک سال پس از کسر سپرده نقدی 50 درصد، اعتبارات اسنادی که کالای موضوع آن وثیقه اعتبار است پس از کسر مبلغ پیش دریافت ضریب تبدیل 20 درصد و اعتبار اسنادی که کالای موضوع آن وثیقه اعتبار نیست پس از کسر مبلغ پیش‌دریافت ضریب تبدیل 50 درصد اختصاص داده شده است. با توجه به نوع شرکت‌هایی که برای آنها ضمانت‌نامه صادر می‌شود و ضریب تبدیل مشاهده شده، ضریب ریسک تعهدات بعد از تبدیل به بالای خط برابر 70 درصد در نظر گرفته شده است. هرچند ممکن بود محاسبه دقیق‌تری را برای ضریب ریسک تعهدات بعد از تبدیل به بالای خطی ارائه داد، ولی از آنجا که اصولا نوع شرکت‌هایی که اقلام زیر خطی بانک را تشکیل می‌دهند از درجه ریسک پایین‌تری برخوردار هستند، تصمیم گرفته شد که از ضریب ریسک 70 درصد برای این گروه از اقلام ترازنامه استفاده شود.

ضریب ریسک اقلام زیرخطی مدل داخلی

اقلام زیر خط: مقدار(میلیون ریال) % از کل تعهدات ضریب تبدیل (%) ضریب ریسک(%) دارایی موزون شده به ریسک (میلیون ریال)
تعهدات بابت ضمانت‌نامه‌های صادر شده (مشمول ضریب تبدیل20%) 16,520,832 63.73 20 70 2,312,916
تعهدات بابت ضمانت‌نامه‌های صادر شده (مشمول ضریب تبدیل50%) 3,369,751 13.00 50 70 1,179,413
تعهدات بابت اعتبارات اسنادی صادر شده (مشمول ضریب تبدیل20%) 2,033,204 7.84 20 70 284,649
تعهدات بابت اعتبارات اسنادی صادر شده (مشمول ضریب تبدیل50%) 597,133 2.30 50 70 208,997
تضمین اوراق مشارکت بخش غیر دولتی (مشمول ضریب50٪) 2,555,740 9.86 50 70 894,509
سایر تعهدات مشتریان(مشمول ضریب تبدیل 100 درصد) 196,542 0.76 100 70 137,579
طرف وجوه اداره شده و موارد مشابه 651,829 2.51 0 70 -
مچموع خالص تعهدات1 25,925,031       -
جمع دارایی موزون شده زیر خط         5,018,063
مجموع دارایی‌ها و تعهدات موزون شده     50   56,125,312

۱. سپرده نقدی از ضمانتنامه ها و پیش دریافت از اعتباراسنادی کسر شده است.


ضرایب ریسک طبق مدل استاندارد بازل-3

در این مدل به‌دلیل اینکه تسهیلات مشمول ضریب ریسک ۷۵ درصد و ۳۵ درصد در بانک خاورمیانه قابل ملاحظه نیست، ضریب ریسک تسهیلات جاری ۱۰۰ درصد فرض می‌شود.

دارایی های موزون شده به ریسک با در نظر گرفتن ضرایب ریسک طبق مدل استاندارد بازل-۳
دارایی‌ها (30/12/1395) میلیون ریال) % از دارایی کل ضریب ریسک(%) موزون شده به ریسک
موجودی نقد 730,251 0.98 0 -
مطالبات از بانک‌ها و سایر موسسات اعتباری 6,310,934 8.45 0 -
تسهیلات اعطایی و مطالبات از اشخاص غیردولتی 53,562,768     -
تسهیلات از منابع بانک به استثنای تسهیلات مشکوک الوصول (خالص) 22,663,685 30/36 100 22,663,685
تسهیلات اعطایی در مقابل رهن واحد مسکونی 12,945,477 17/34 50 6,472,739
تسهیلات ارزی از صندوق توسعه ملی1 16,650,059 22.30 100 16,650,059
تسهیلات معوق 1,153,740 1/55 150 1,730,610
تسهیلات مشکوک الوصول (خالص) 149,807 0/20 0 -
سرمایه‌گذاری در سهام و سایر اوراق‌بهادار 3,836,439     -
سرمایه‌گذاری در سهام 407,751 0.55 300 1,223,253
سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار دولتی اخزا و یا ضمین بانک مرکزی 688,386 0.92 0 -
سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار دولتی با تضمین دولتی 2,290,851 3.07 20 458,170
سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار غیردولتی با تضمین بانکی 0 0 20 -
سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار غیردولتی بدون تضمین بانکی یا دولتی 325,251 0.44 100 325,251
سرمایه‌گذاری در شرکت‌های مالی تابعه 124,200     -
سرمایه‌گذاری در شرکت‌های مالی تابعه (کمتر از ده درصد سرمایه درجه 1) 124,200 0.17 250 310,500
سرمایه‌گذاری در شرکت‌های مالی تابعه (مازاد ده درصد سرمایه درجه1) 0 0 از سرمایه کسر می‌شود -
مطالبات از شرکت‌های فرعی و وابسته 0 0 100 -
سایر حسابهای دریافتنی 878,490 1.18 100 878,490
دارایی‌های ثابت مشهود 2,090,581 2.80 100 2,090,581
دارایی های نامشهود غیر از سرقفلی 120,934 0.16 100 120,934
سرقفلی 813,037 1.09 از سرمایه کسر میشود -
سپرده قانونی 4,363,685 5.85 0 -
سایر دارایی‌ها 1,943,887 2.60 100 1,943,887
مجموع دارایی های )اقلام بالای خط( موزون شده به ریسک 74,651,006 100.00   54,868,159

۱. برای تسهیلات ارزی از محل صندوق توسعه ملی می‌توانستیم ضریب ریسک صفر در نظر بگیریم ولی از آنجا که بازل-3 برای تسهیلات جاری ضریب ریسک ‍۱۰۰٪ پیشنهاد داده و برای تسهیلاتی مشابه که از منابع بانک نبوده و بانک به‌طور مستقیم متحمل ریسک آن نیست، تفاوتی قائل نشده است همان ضریب ریسک ‍۱۰۰٪ را اعمال می‌کنیم. لیکن بانک در مدل داخلی خود ضریب ریسک 20% برای این تسهیلات منظور کرده‌است. از این رو مدل استاندارد محافظه‌کارانه‌تر بوده و اختلاف حدود 9/0 درصد در مقدار کفایت سرمایه‌ها در دو مدل مختلف، بیشتر به این دلیل است

اقلام زیرخطی موزو نشده به ریسک با در نظر گرفتن ضرایب تبدیل و ضرایب ریسک طبق مدل استاندارد بازل-۳
اقلام زیر خط: مقدار(میلیون ریال) % از کل تعهدات ضریب تبدیل (%) ضریب ریسک(%) دارایی موزون شده به ریسک (میلیون ریال)
تعهدات بابت ضمانت‌نامه‌های صادر شده (مشمول ضریب تبدیل20%) 16,520,832 63.73 20 100 3,304,166
تعهدات بابت ضمانت‌نامه‌های صادر شده (مشمول ضریب تبدیل50%) 3,369,751 13.00 50 100 1,684,876
تعهدات بابت اعتبارات اسنادی صادر شده (مشمول ضریب تبدیل20%) 2,033,204 7.84 20 100 406,641
تعهدات بابت اعتبارات اسنادی صادر شده (مشمول ضریب تبدیل50%) 597,133 2.30 50 100 298,567
تضمین اوراق مشارکت بخش غیر دولتی (مشمول ضریب50٪) 2,555,740 9.86 50 100 1,277,870
سایر تعهدات مشتریان(مشمول ضریب تبدیل 100 درصد) 196,542 0.76 100 100 196,542
طرف وجوه اداره شده و موارد مشابه 651,829 2.51 0 100 0
مچموع خالص تعهدات 1 25,925,031       -
مجموع تعهدات )اقلام زیرخطی( موزون شده به ریسک         7,168,661
مجموع دارایی‌ها و تعهدات موزون شده به ریسک         62,036,820

۱. سپرده نقدی از ضمانتنامه ها و پیش دریافت از اعتباراسنادی کسر شده است.


ضرایب ریسک دارایی‌ها و تعهدات بانک خاورمیانه طبق مدل استاندارد منسوخ شده

مدل استاندارد پیشنهادی ۲۰۱۴ مجددا در سال ۲۰۱۶ بازنگری شده و منسوخ شده اعلام شده است. برای مشاهده محاسبه کفایت سرمایه طبق این مدل برای سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۳ لطفا به گزارش‌های سالانه مربوطه مراجعه کنید.


محاسبه ریسک‌های بازار و عملیاتی برای کفایت سرمایه

حاصل‌ضرب سرمایه‌های محاسبه شده برای پوشش ریسک‌های بازار و عملیاتی در ضریب تکثیر مطابق جدول 27 به عنوان مبلغ موزون شده به ریسک‌های بازار و عملیاتی به مجموع دارایی‌ها و تعهدات موزون‌شده به ریسک اضافه می‌گردد.


مبلغ موزون شده به ریسک برای پوشش ریسک‌های بازار و عملیاتی

ریسکها مقدار سرمایه مورد نیاز(میلیون ریال) ضریب تکثیر در مخرج کسر معادل دارایی موزون شده به ریسک
ریسک بازار ناشی از دارایی‌های ارزی 40,544 12.5 506,800
ریسک بازار ناشی از پورتفوی سهام1 84,368 12.5 1,054,600
معادل دارایی های موزون شده برای ریسک های عملیاتی به روش استاندارد بازل (بروز شده 2016) 240,125 12.5 3,001,564
مجموع داراییها، تعهدات، ریسکهای بازار و عملیاتی     4,562,964

۱. مبلغ موزون شده ریسک بازار ناشی از پرتفوی سهام طبق مدل داخلی به روش حاصلضرب ارزش در معرض خطر در ضریب تکثیر، در مخرج کسر می آید ولی طبق مدل استاندارد با اعمال ضریب ریسک ۳۰۰ درصد به عنوان دارایی موزون شده در مخرج کسر لحاظ می شود.


محاسبه کفایت سرمایه درجه 1 و درجه2 بانک خاورمیانه طبق مدل‌های مختلف

محاسبه نسبت کفایت سرمایه بانک برای مدل رتبه بندی داخلی، و مدل استاندارد بازل-۳ در جدول ۲۸ ارائه شده اند.


محاسبه کفایت سرمایه برای مدل‌های مختلف

سرمایه‌های قابل قبول مدل داخلی(میلیون ریال) مدل استاندارد (میلیون ریال)
جمع حقوق صاحبان سهام 7,828,832 7,828,832
تفاوت مطالبات مشکوک‌الوصول و میزان ذخایر متناظر 1 (149,807) (149,807)
دارایی ثابت غیرمشهود ناشی از ترکیب‌های تجاری2 (813,037) (813,037)
مازاد سرمایه گذاری در نهادهای مالی از 10% سرمایه درجه 1 کسر می‌شود - -
سرمایه درجه 1 3 6,865,988 6,865,988
سرمایه درجه 2 (ذخیره عمومی) 4 787,300 787,299
سرمایه درجه 1 + درجه 2 7,653,288 7,653,287
25/1درصد دارایی موزون 758,603 819,315
مازاد 1.25 درصد دارایی های موزون شده از سرمایه درجه 2 (ذخیره عمومی) کسر می‌شود 28,697 -
سرمایه درجه 1+ درجه2 نهایی 7,624,591 7,653,287
کل دارایی موزون شده به ریسک 60,688,276 65,545,184
کفایت سرمایه درجه 1 11.3 10.5
کفایت سرمایه درجه 2 1.3 1.2
نسبت کفایت سرمایه درجه 1 و 2 12.6 11.7

۱. تفاوت این دو مقدار ذخیره‌ایی است که مدیریت مالی و مدیریت ریسک برای مطالبات مشکوک‌الوصول در نظرگرفته‌اند که به ترتیب معادل 50 و 100 درصد تسهیلات مشکوک‌الوصول است.
۲. Goodwill
۳. Total Eligible Tier 1 Capital
۴. Tier 2 Capital (General Provision)