استراتژی مدیریت ریسک و نکات با اهمیت ترازنامه

استراتژی مدیریت ریسک و نکات با اهمیت ترازنامه



بانک خاورمیانه در سال ۱۳۹۵ فرآیندهای ارزیابی داخلی کفایت سرمایه را با هدف پیاده‌سازی پیمان بازل-۳ و استانداردهای بین‌المللی گزارشگری بهبود بخشید. در ادامه واحد مدیریت ریسک به تکمیل بسته فرآیندهای داخلی در خصوص بررسی کفایت سرمایه و کفایت نقدینگی ادامه داده و مسوولیت آموزش بدنه بانک به الزامات جدید ارزیابی داخلی کفایت سرمایه و نقدینگی را به‌عهده گرفته است. در سال ۱۳۹۵ بانک خاورمیانه در راستای اجرایی کردن الزامات جدید بازل-3، اقداماتی به‌منظور بهبود ساختار تکنولوژی اطلاعاتی از قبیل خودکار کردن رتبه‌بندی داخلی، محاسبه سرمایه تخصیص داده شده بر حسب رتبه و وثایق اخذ شده، تهیه گزارش‌های مربوط به تجاوز از حدود ریسک و سایر گزارش‌های ریسک در سیستم هوش تجاری به عمل آورده است.
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران گام های مهمی جهت هم‌خوانی و نزدیک نمودن قوانین و مقررات بانکی ایران با آخرین مقررات پیمان بازل-۳ و IFRS برداشته و تاکید زیادی بر شفاف سازی صورت های مالی داشته و دستورالعمل‌های متعددی را در این خصوص تبیین نموده است. بانک خاورمیانه در عین ارائه محاسبات کفایت سرمایه منطبق با دستورالعمل‌های بانک مرکزی، بیشترین تلاش خود را به کار برده تا محاسبات کفایت سرمایه را طبق آخرین دستورالعمل‌های کمیته بازل ارائه دهد.


استراتژی مدیریت دارایی‌ها

سیاست مدیریت دارایی‌های بانک خاورمیانه همانند سال‌های قبل بر مبنای اعطای تسهیلات به شرکت‌ها و برقراری رابطه بلندمدت با مشتریان شرکتی است. پرتفوی تسهیلات اعطایی بانک، 9/71 درصد کل دارایی‌های بانک را تشکیل می‌دهد و بخش مهمی از آن شامل تسهیلات کوتاه‌مدت به شرکت‌ها و اشخاص حقیقی دارای کسب‌وکار برای تامین مالی سرمایه در‌گردش اعم از خرید مواد اولیه، فروش قسطی و غیره تخصیص یافته است. رتبه بندی اعتباری مشتریان شرکتی با بررسی صورت‌های مالی و ارزیابی توانایی مشتری برای بازپرداخت اصل و سود تسهیلات از محل درآمدهای شرکت و سابقه پرداخت‌های وی صورت گرفته و اعطای تسهیلات، میزان اخذ وثایق و سایر شرایط تسهیلات نیز با توجه به رتبه اعتباری مشتری صورت می پذیرد. نتیجه سیاست های وام‌دهی بانک خاورمیانه را می توان از نسبت تسهیلات مشکوک‌الوصول بسیار پایین (5/0 درصد کل پرتفوی تسهیلات) در مقایسه با متوسط کشور (حدود ۱۱ درصد مشکوک‌الوصول) مشاهده نمود. البته این احتمال وجود دارد که در آینده و در‌صورت ادامه شرایط سخت اقتصادی، مطالبات غیر‌جاری بانک افزایش یابند و با توجه به آزمون بحران می‌توان احتمال کمی برای افزایش مطالبات غیر‌جاری در نظر گرفت که در بخش آزمون بحران توضیحات لازم داده شده است.
در زمینه مدیریت دارایی‌ها، سیاست بانک خاورمیانه سرمایه‌گذاری‌های کوتاه مدت حداقلی در شرکت‌های بورسی و فرابورسی است که این سرمایه‌گذاری‌ها تقریبا 5/0 درصد کل دارایی‌های بانک را به خود اختصاص می دهند. ضریب ریسک استاندارد سرمایه‌گذاری‌های بورسی طبق مدل بازل-۲ و یا بازل-۳، ۳۰۰ درصد است. برآورد بانک از پرتفوی سهام طبق مدل ارزش در معرض خطر بازل-۳ حدود ۲۰۲ درصد است. همچنین نسبت شارپ پرتفوی بانک (که نشانگر میزان بازدهی پرتفوی سهام به میزان ریسک آن می‌باشد)، حدود منفی ۳۶ درصد برآورد می گردد. با توجه به ضریب ریسک بالای سهام در محاسبات کفایت سرمایه، استراتژی بانک در مدیریت دارایی‌ها، تداوم کاهش سرمایه‌گذاری‌های کوتاه مدت بورسی می باشد.
سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت بانک حدود 3/0 درصد دارایی‌های بانک را تشکیل می دهند و شامل سرمایه گذاری‌ها در شرکت‌های کارگزاری، صرافی، تامین سرمایه، بیمه زندگی خاورمیانه و یک شرکت فناوری اطلاعات برای توسعه سیستم‌های بانکی است. این سرمایه گذاری‌ها با هدف تکمیل ارائه خدمات مالی به مشتریان انجام شده‌اند.
با توجه به شرایط اقتصادی، بانک خاورمیانه به سیاست محافظه‌کارانه خود در مدیریت نقدینگی ادامه داده و نزدیک به 7/11 درصد از کل دارایی‌های خود را به دارایی‌های با قابلیت نقدشوندگی بالا و سپرده قانونی نزد بانک مرکزی اختصاص داده است.
حدود 6/7 درصد دارایی‌هایی که برای فعالیت اصلی بانک به‌کار گرفته می شود شامل دارایی‌های مشهود، نامشهود، حساب‌ها و اسناد دریافتنی و ... می باشد.
پرتفوی تسهیلات حدود 9/71 درصد دارایی‌های بانک را تشکیل می دهد و طبق مدل رتبه‌بندی داخلی، وزن ریسک تسهیلات بانک خاورمیانه به‌طور متوسط حدود 9/109 درصد بدون احتساب تسهیلات ارزی صندوق توسعه ملی و حدود 6/82 درصد با احتساب تسهیلات ارزی صندوق توسعه ملی برآورد می‌شود. با داشتن حدود 7/11 درصد دارایی‌های نقدشونده و سپرده قانونی، وزن ریسک دارایی‌های بالای خط بانک طبق مدل بازل-3 به طور متوسط حدود 5/68 درصد است؛ که به تبع آن نسبت کفایت سرمایه بانک طبق مدل بازل-3 حدود 6/12 درصد است. با وجود 7/11 درصد دارایی‌های با قابلیت نقدشوندگی بالا و سپرده قانونی و با وجود نسبت کفایت سرمایه "خوب"، سودآوری بانک خاورمیانه نسبت به سایر بانک‌های ایران بسیار مناسب بوده است که از دلایل عمده آن می‌توان به هزینه پول نسبتا پایین در بانک خاورمیانه نسبت به سایر بانک‌ها اشاره کرد. دلایل هزینه پایین پول در بخش استراتژی تامین منابع مدیریت بدهی‌ها توضیح داده خواهد شد.


توزیع مانده تسهیلات بر اساس طبقه بندی جاری، سررسید گذشته، معوق، مشکوک الوصول

نوع مانده تسهیلات سهم از کل تسهیلات (%)
95/12/30 94/12/29
جاری 95.8 95.6
سررسید گذشته ( تاخیر بین 60 روز تا 6 ماه) 1.6 3.7
معوق (تاخیر بین 6 ماه تا 18 ماه) 2.1 0.1
مشکوک الوصول (تاخیر بیش از 18 ماه) 0.5 0.6
جمع کل 100.0 100.0

ساختار دارایی ها

دارایی ها سهم از کل دارایی ها (%)
95/12/30 94/12/29
دارایی های با نقدشوندگی بالا 5.8 10.7
سپرده قانونی 5.9 7.5
سرمایه گذاری های بلندمدت و استراتژیک 0.3 1.4
تسهیلات 71.9 67.5
دارایی های مشهود، نامشهود، حساب ها و اسناد دریافتنی و غیره 7.6 10.4
دارایی های محدود شده نزد بانک مرکزی و سایر بانک ها 8.5 2.5
کل 100.0 100.0

۱ دارایی نقد و معادل نقد + مطالبات محدود نشده از سایر بانک ها + اوراق بدهی+سرمایه گذاری های کوتاه مدت نقد شونده (سهام بورسی)


استراتژی تأمین منابع و مدیریت بدهی‌ها

تامین منابع بانک خاورمیانه از سه طریق صورت می‌گیرد:
سپرده‌گذاری مشتریان شرکتی و افراد وابسته به آنها شامل سهام‌داران عمده، مدیران و سایر کارمندان که فعالیت‌های مالی خود را در بانک خاورمیانه متمرکز می‌کنند؛
افرادی که برای مدیریت دارایی‌هایشان دارای روابط نزدیک و بلندمدت با بانک خاورمیانه هستند؛ سایر افراد دارای سپرده‌های خرد.
از حدود 29,700 سپرده‌گذار نزد بانک خاورمیانه بدون احتساب سپرده صندوق توسعه ملی، حدود 21,455 سپرده گذار نزدیک به 45/72 درصد منابع بانک را تامین می کنند. در سال ۱۳۹۵ نیز مانند سال‌های پیش تر هرچند امکان سپرده‌گذاری با نرخ‌های بالاتر برای سپرده‌گذاران عمده بانک وجود داشت، اما آنها به وفاداری و حفظ روابط نزدیک خود با بانک خاورمیانه ادامه دادند.
در سال ۱۳۹۵ و در بازار تسهیلات بین بانکی، بانک خاورمیانه عمدتا یک تامین‌کننده منابع بوده است تا مصرف کننده منابع. به‌دلیل نیاز سایر بانک‌های ایران به تامین کسری منابع و جلوگیری از جریمه شدن توسط بانک مرکزی به علت کمبود سپرده قانونی، نرخ سود دریافتی از تسهیلات بین‌بانکی بالاتر از نرخ سود پرداختی به سپرده‌ها قرار گرفته و منبع درآمد مناسبی برای بانک خاورمیانه بوده است که این خود یکی از منابع سودآوری بانک خاورمیانه را در سال ۱۳۹۵ تشکیل داده است.


ساختار بدهی‌ها

بدهی سهم از کل بدهی‌ها (%)
95/12/30 94/12/29
سپرده های جاری 11.9 14.8
سپرده های کوتاه مدت 33.1 44.2
سپرده های بلند مدت 49.0 37.7
بدهی به سایر بانک ها 0.1 0.2
بدهی به بانک مرکزی 1.6 1.1
سایر بدهی ها 4.3 2.0
کل 100.0 100.0

استراتژی حفظ سرمایه

با توجه به اینکه دانش مدیریت بانکی در پی وقوع بحران‌های مالی توسعه نیافته اما در استانداردهای بین‌المللی منعکس گردیده است و بانک خاورمیانه بر این عقیده است که رعایت قانون کشور و پیروی از استانداردهای بین‌المللی برای اندازه‌گیری کفایت سرمایه و نقدینگی، بهترین روش‌ مقابله با بحران‌ها و حفظ سرمایه بانک است. جدول 5 خلاصه‌ای از وضعیت کفایت سرمایه بانک خاورمیانه را مطابق با به استانداردها و مدل‌های مختلف جهت مقایسه ارائه می دهد. همانطورکه ملاحظه می گردد براساس تمامی مدل‌ها، نگهداری سرمایه توسط بانک خاورمیانه بالاتر از مقادیر مورد لزوم استانداردها و نمایانگر آمادگی بانک برای مقابله با بحران‌های احتمالی در آینده است.


محاسبه نسبت کفایت سرمایه

روش/ شرایط محاسبه نسبت کفایت سرمایه
95/12/30 94/12/29
درجه 1 درجه 1 + درجه 2 درجه 1 درجه 1 + درجه 2
طبق بازل 1 (مورد نیاز بانک مرکزی و نمایش شده به منظور مقایسه) - 13.54 - 18.01
طبق مدل رتبه بندی داخلی 11.3 12.6 11.9 12.8
طبق رویکرد استاندارد بازل 3 10.5 11.7 11.6 12.5
سناریوی 2 آزمون بحران 7.7 9.0 9.0 9.0
سناریوی 3 آزمون بحران 5.2 6.4 7.3 8.1
سناریوی 4 آزمون بحران 3.6 4.8 5.9 6.7

تحلیل نسبت کفایت سرمایه در مقایسه با سال قبل

به‌دلیل نوع قراردادهای منعقد شده بابت تسهیلات اعطایی از منابع صندوق توسعه ملی، ریسک این تسهیلات ۲۰ درصد در نظر گرفته شده است. با توجه به حجم بالای این تسهیلات که حدود ۳۱ درصد تسهیلات را در بر می‌گیرد، ضریب ریسک متوسط تسهیلات از 9/109 درصد به 6/82 درصد کاهش پیدا کرده و میانگین وزن ریسک دارایی‌های داخل ترازنامه‌ و خارج از ترازنامه حاوی ریسک بازار و ریسک عملیاتی از 0/82 درصد به 3/60 درصد کاهش پیدا کرده‌اند که در نتیجه نسبت کفایت سرمایه حدود 2/0 درصد نسبت به سال قبل تقلیل یافته است. جدول ۶ عوامل مؤثر درمقایسه کفایت سرمایه سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ را نشان می‌دهد.


تحلیل نسبت کفایت سرمایه

عنوان مقدار (%)
95/12/30 94/12/29
نسبت کفایت سرمایه طبق مدل رتبه بندی داخلی بازل 3 12.6 12.8
نسبت دارایی های نقدشونده به کل دارایی ها 11.7 18.2
نسبت تسهیلات به کل دارایی ها 71.9 67.5
سرمایه گذاری های کوتاه مدت در سهام بورسی و سرمایه گذاری های بلند مدت استراتژیک به کل دارایی ها 0. 9 2.6
Aمیانگین وزن ریسک تسهیلات بر اساس مدل رتبه بندی داخلی (بدون احتساب تسهیلات صنوق توسعه ملی) 109.9 -
میانگین وزن ریسک تسهیلات بر اساس مدل رتبه بندی داخلی (با احتساب تسهیلات صنوق توسعه ملی) 82.6 107
میانگین وزن ریسک دارایی های بالای خط ترازنامه 68.5 91.9
نسبت مالکانه: کل دارایی ها / (سرمایه + سود انباشته) 10.4 12.8
میانگین وزن ریسک دارایی های ترازنامه ای و خارج از ترازنامه ای حاوی ریسک بازار و ریسک عملیاتی 60.3 82.0

۱ دارایی های معادل نقد + مطالبات محدود نشده از سایر بانک ها + اوراق بدهی + سپرده قانونی+ سرمایه گذاری های کوتاه مدت نقدشونده (سهام بورسی)
۲ دارایی‌های بالا و زیر خط÷(12.5× ذخیره سرمایه لازم ریسک عملیاتی + 12.5× ذخیره سرمایه لازم پرتفوی ارزی و سهام+ جمع دارایی موزون شده بالا و زیر خط)